هر ظرفی با ریختن چیزی در آن پر می شود ، جزء ظرف دانش که هر چه در آن جای دهی ، وستعش
بیشتر شود .
( حکمت ٢٠٥ نهج البلاغه )
پدافندغیرعامل و مدیریت بحران
پیش گفتار :
موضوع دفاع غیرعامل یکی از موضوعات مهمی است که مورد توجه مسئولین نظام قرار دارد ،
زیرا کشورهای مستکبر با خوی استعماری و استفاده از ابزارها و امکانات مدرن و پیچیده
به بهانه های مختلف ، با تحمیل جنگ ، ملت های مظلوم را در زیر بمباران ها و حملات خود
قرارداده ، انهدام منابع ، سرمایه ها و مراکز حیاتی و اقتصادی کشورها را برای نیل به
اهداف استعماری و به زیر سلطه کشاندن کشور مورد تهاجم دنبال می نمایند .
توجه به دفاع غیرعامل در مقابله با تهدیدات و تقلیل خسارات ناشی از حملات کشورهای مهاجم
، امری بسیار مهم و ضروری است و باید جهت جلوگیری از آسیب پذیریهای اقتصادی ، سیاسی
، فرهنگی ، اجتماعی و امنیت مراکز حیاتی و مهم کشور از قبیل پالایشگاهها ، نیروگاهها
، بنادر ، مجتمع های صنعتی – مراکز ارتباطی و قرارگاههای فرماندهی به دفاع غیرعامل
رو آورد .
- جنگ یکی از عناصر پایدار تاریخ بشری است که جامعه شناسان آن را
به عنوان یک پدیده و واقعیت اجتماعی قلمداد نموده اند ، به طوری که از تاریخ پنج هزار
ساله تمدن بشری ، فقط ٢٦٨ سال بدون جنگ و درگیری بوده است .
- تجارب حاصله از جنگهای گذشته ، خصوصاً هشت سال دفاع مقدس ، جنگ
٤٢ روزه متحدین علیه عراق درسال ١٩٩٢، جنگ یازده
هفته ای ناتو علیه یوگسلاوی در اروپای شرقی در پایان قرن بیستم و... موید این نظر است
که کشورهایی مهاجم ، ثقل توجه خود را صرف بمباران و انهدام مراکز حیاتی و حساس نموده
، مراکزی که در آن اقدامات دفاع غیرعامل منظور نشده باشد خسارت کلان و قابل توجهی متحمل
خواهند شد . که این امر تاثیرات اجتناب ناپذیری در تزلزل امنیت ملی و ایجاد بحرانهای
شدید سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی خواهد گذارد .
در پدافند غیرعامل بدنبال چه چیزی هستیم ؟
در رویارویی با تهدید دشمن فرضی ، اقدام نظامی یا پدافند غیرعامل ، کار سختی است و
عقل حکم می کند که از تمام امکانات و ظرفیت های موجود دفاعی استفاده کنیم . این جنگ
نا متقارن است زیرا توان نظامی ایران اسلامی و آمریکا برابر نیست و اگر بخواهیم مقابل
آنها بایستیم باید از دفاع غیرعامل در کنار دفاع عامل استفاده و مفهوم دفاع یکپارچه
را دنبال کنیم .
ما در پدافند غیرعامل در یک مفهوم جدی می خواهیم کاهش آسیب پذیری و افزایش پایداری
کشور را از تغییر نظام سیاسی به وسیله دشمن حفظ کنیم .
دراین جهت چهار عنصر وجود دارد که باید آسیب پذیری شان در مقابل دشمن کاهش یابد . حکومت
، دولت ، مردم و بخش دفاع
- حکومت : یعنی اصل رابط قدرت اداره و پاسخگویی به نیازهای مردم
و رابطه ای که بین مسئولان ، رهبری ، دولت و اداره کنندگان جامعه با مردم وجود دارد
.
- دولت : یعنی زیر ساخت ها ، مانند : بهداشت و درمان ، انرژی ارتباطات
، تغذیه ، اطلاع رسانی ، امنیت و...
- مردم : یعنی هدف دشمن و ایجاد جو روانی و انهدام آحاد مردم
- دفاع : مقابله با دشمن با همه ظرفیت های موجود مانند : نیروهای
مسلح ، فرهنگی ، اقتصادی و...
بزرگترین نقش و کارکرد بسیج در ورود به عرصه دفاع ، بازدارندگی از موضع اقتدار است
.
فصل یکم، تعاریف و اصطلاحات :
١- تعریف پدافند :
پدافند به مفهوم کلی دفع ، خنثی کردن و یا کاهش آثار اقدامات آفندی دشمن و ممانعت از
دست یابی وی به اهداف خود می باشد .
٢- پدافندغیرعامل :
عبارت است از کلیه اقدامات احتیاطی بدون استفاده از جنگ افزار و تسلیحات به منظور به
حداقل رساندن تاثیر عملیات خصمانه دشمن یا دشمنان شامل : سیستمهای هشداردهنده ، استتار
، اختفاء ، پراکندگی ، استحکامات و پناهگاهها ، فریب ، ایجاد سیستمهای اطفای حریق ،
کنترل خسارت و ...
٣- پدافندعامل :
عبارتست از به کارگیری مستقیم جنگ افزار و تسلیحات به منظور خنثی نمودن یا کاستن حملات
چند جانبه ( هوایی ، زمینی ، دریایی ، موشکی و ... ) دشمن بر روی اهداف مورد نظر
٤- دفاع غیرنظامی :
مجموعه فعالیت هایی که می توان با انجام آن از بروز و استمرار سوانحی که جان و مال
مردم را تهدید می کند مانندسیل ، زلزله ، آتشفشان ، بمباران ، آتش سوزی ، طوفان و ...
جلوگیری نموده و یا در صورت بروز آثار ناشی از آن را کاهش داد تاکید اصلی دفاع غیرنظامی
، حفاظت از مردم و انجام اقدامات اضطراری برای تعمیر و راه اندازی مجدد خدمات و تاسیسات
حیاتی است .مانند برق ، آب ، غذا ، سوخت ، بهداشت ، سلامت و...
٥- مراکز حیاتی و مراکز ثقل :
مراکز و تاسیاست حساس و پر اهمیت کشور می باشند که در صورت حمله و بمباران و انهدام
آنها صدمات جدی به نظام اجتماعی ، سیاسی ، و نظامی کشور وارد شده ، آن را در یک مخاطره
و بحران جدی قرار می دهد .
توضیح : طبقه بندی مراکز حیاتی در سطوح شورای عالی امنیت ملی کشور با حضور مقامات عالی
رتبه نظام تعیین می شود .
- طبقه بندی مراکز حساس در سطح شورای امنیت کشور با حضور مدیران و فرماندهان عالی دستگاهها
با توجه به تاثیرات آنها بر محیط ملی و منطقه ای تعیین می شود .
٦- اختفاء و استتار :
فن و هنری است که با استفاده از وسایل طبیعی و یا مصنوعی امکان کشف و شناسایی نیروها
، تجهیزات و تاسیسات ، مراکز و منابع حیاتی را از دیده بانی ، تجسس و عکس برداری دشمن
کاهش داده و یا مخفی داشته و حفاظت نماید .
استتار ، همرنگ سازی با محیط و اختفاء استفاده صحیح از عوارض طبیعی و مصنوعی زمین می
باشد . بطوریکه تشخیص هدف توسط دشمن به سختی انجام گرفته و یا با تاخیر انجام پذیرد.
٧- پراکندگی :
گسترش ،باز و پخش نمودن و تمرکز زدایی نیروها ، تجهیزات ، تاسیسات یا فعالیت های خودی
، به منظور تقلیل آسیب پذیری آنها در مقابل عملیات دشمن به طوری که مجموعه ای از آنها
هدف واحدی را تشکیل می دهد .
٨- امنیت ملی :
1) حفظ یا ایجاد وضعیتی است که در آن منافع و ارزشهای حیاتی کشور
، مورد تهدید جدی نباشد .
2) حفظ قدرت ( نظامی ، سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی ) و اعمال حکومت
در امور داخلی و خارجی علیه نفوذ بیگانگان و جلوگیری از عملیات غیرقانونی دشمن که به
منظور تضعیف و یا سرنگونی حکومت و دولت باشد .
3) حالتی است که ملتی فارغ از تهدید از دست دادن تمام یا بخشی از
جمعیت ، دارایی یا خاک خود به سر برد .
٩- قابلیت بقای :
توانایی نیروهای مسلح و جوامع غیرنظامی یک کشور به نحوی که در مقابل حمله ، استقامت
کنند و ضمن تحمل آن قادر باشند به نحو موثری به وظایف محوله خود عمل نمایند . این توانایی
عمدتاً در نتیجه دفاع عامل و غیرعامل به دست می آید .
١٠- اعلام خبر :
آگاهی و هشدار به نیروهای خودی مبتنی بر اینکه عملیات تعرضی دشمن نزدیک می باشد .این
هشدار که برای آماده شدن است ، ممکن است چند دقیقه ، چند ساعت ، چند روز و یا زمانی
طولانی تر از آغاز مخاصمات اعلام گردد .
دستگاهها و وسایل اعلام خبر شامل : رادارها ، دیدبانیها بصری ، آژیر، پیامها و آگهی
های هشداردهنده می باشد .
١١- استحکامات :
ایجاد هرگونه حفاظ که در مقابل اصابت مستقیم بمب ، راکت ، موشک ، گلوله توپ خانه، خمپاره
و یا ترکش آنها مقاومت نموده مانع صدمه رسیدن نفرات یا تجهیزات می گردد . مانند خاکریزها
، سنگرهای انفرادی و تجمعی ، خاکریزهای دوجداره ، سنگرهای تانک و وسایل مهندسی ، کانالها
و... در دوران دفاع مقدس
١٢- تفرقه :
جداسازی یا گسترش افراد ، تجهیزات ، تاسیسات یا فعالیت هایی است که معمولاً در یک منطقه
محدود صورت می گیرد و به منظور کاهش آسیب پذیری و تقلیل خسارت و تلفات ، مانند انتقال
هواپیماهای مسافربری به فرودگاههای دور تراز برد سلاحهای دشمن یا انتقال تجهیزات حساس
قابل حمل از محل اصلی به محلی است که دارای امنیت و حفاظت بالاتر می باشد .
١٣- موانع :
عبارتست از عارضه طبیعی یا مصنوعی که حرکات نیروهای خودی یا دشمن را کند ، متوقف یا
کانالیزه نماید . مانند ، رودخانه ها ، کانالها ، ساختمانها ، باطلاقها زمین های ریلی،
آب گرفتگی ها ، استحکامات ، میادین مین ، دیوار های بلند ، جنگلهای انبوه و متراکم
و...
اندیشه دفاعی حضرت مام خمینی ( ره ) :
١- رعایت اصول ایمنی و حفاظتی مراکز و صنایع ، و ایجاد پناهگاههای جمعی برای
مردم و کارگران که این اختصاص به زمان جنگ ندارد ، بلکه طریقه احتیاط در هر شرایط است
.
٢- دفاع از استقلال و تمامیت ارضی کشور اسلامی واجب است .
٣- مطمئناً غفلت از تقویت بنیه دفاعی کشور ، طعم تهاجم و تجاوز بیگانگان و نهایتاً
تحمیل جنگ ها و توطئه ها را بدنبال می آورد .
٤- همه ما و همه شما و همه ملت و همه قوای مسلح ما ... باید با هوشیاری و توجه
مهیا باشند از برای حفظ جمهوری اسلامی .
اندیشه دفاعی مقام معظم رهبری :
١- اگر محافظت نظامی نباشد تمامی دستاوردهای فرهنگی ، اقتصادی ، علمی ، سیاسی
در یک نصف روز به هدر می رود.
٢- .... باید در مقابل تهدید ، آمادگی داشته باشیم . اگر نداریم ایجاد بکنیم
، اگر داریم ، حفظ بکنیم و افزایش دهیم .
٣- آنچه مهم است ، در درجه اول بالابردن کارآیی هاست ، هم با علمی کردن شیوه
ها وروشها و هم با ارتقاء بخشیدن تجربه ها .
٤- ... سیاست ، جنگ ، تکنیک ، فناوری ، استحکامات گوناگون و استحکام سازمان لازم
است . همه اینها را در کنار هم داشته باشید .
٥- ... امروز شما موظفید این نظام را باید حفظ کنید . آن هم به شکل سالم ، به
شکل خالص ، به همان شکلی که بشود او را به ولی عصر ( عج ) تحویل داد .
٦- ... در مقابل اعلان جنگ . اعلان دفاع همه جانبه ، روی : همه جانبه " تکیه
و تاکید می کنم و در مقابل اقدام به جنگ ، اقدام به دفاع و ضربه متقابل .
