پدافند غیرعامل بعنوان نیاز فطری و سیستم دفاعی است كه حضرت پروردگار ، خالق هستی در
خلقت بسیاری از جانداران قرارداده است بطوری كه براساس اصول اختفاء ، استتار، پوشش
، فریب و ... به دفاع از خود و دفع تهاجم می پردازند .
این سیستم بعنوان یك روش دفاعی موثر مورد استفاده اكثر كشورهای جهان قرار دارد .
- پدافند غیرعامل بعنوان یكی از موثرترین و پایدارترین روش های دفاع در مقابل تهدیدات
، همواره مدنظر كشورها قرار داشته است .
- مجمع تشخیص مصلحت نظام در تاریخ 28/5/86 ضمن تصویب كلیات پدافند غیرعامل بند ذیل
را پس از بحث و برررسی های مبسوط به عنوان سیاست های كلی نظام در بخش پدافند غیرعامل
كه عبارتست از : مجموعه اقدامات غیر مسلحانه كه موجب افزایش بازدارندگی ، كاهش آسیب
پذیری ، تداوم فعالیت های ضروری ، ارتقاء پایداری ملی و تسهیل در مدیریت بحران در مقابل
تهدیدات و اقدامات نظامی دشمن می شود را تصویب كردند .
- وقتی مفهوم دفاع مطرح می شود ، دفاع اساس یك عكس العملی در برابر حمله است ، یعنی
دشمن می خواهد حمله كند و بعد ما می خواهیم در برابر آن دفاع كنیم و در واقع ما اگر
بخواهیم دفاع غیرعامل را تعریف كنیم بایستی ابتدا حمله را تعریف كنیم یا مدل حمله را
و بعد سیستم ،كه در مقابل این نوع حمله چه دفاعی باید انجام شود . دفاع غیرعامل یك
تعریف ثابت و یكنواخت ندارد ، بلكه متغیر و پویا بوده و می تواند متناسب با تغییراتی
كه سیستم حمله كننده و مهاجم دارد این سیستم پویا و منعطف باشد .
فرهنگ پایداری ( پدافند غیرعامل )
ریشه مشكلات در زمینه پدافند غیرعامل ، فرهنگی است ، وقتی با مدیران كشور درباره پدافند
غیرعامل بحث می شود با سه دسته از مدیران طرف هستیم .
وقتی می گوییم باید پدافند غیرعامل اجراء شود می گویند ، پدافند غیرعامل یعنی چه ؟
پس از توضیح ، در جواب می گویند ، توان دشمن فراتر از قدرت ملی ماست ، و توان خودمان
را به شدت ضعیف تصور می كنند ، این نشان از عملیات روانی موثر دشمن دارد . كه بخوبی
در توانمندیهای خودش اغراق كرده است . متاسفانه در بخشی از مدیران كشور این نگرش وجود
دارد .
دسته دیگر از مدیران از پدافند غیرعامل ، برداشت نظامی دارند . و دسته سوم اعتقاد دارند
، با توجه به اقدامات و توانمندیهای تكنولوژیكی دشمن اجرای پدافند غیرعامل هزینه كردن
بیت المال و سرمایه های كشور است !
این كم اطلاعی باعث می شود مدیران فكر كنند كه انجام چنین اقداماتی ولخرجی است ! هر
چند عده كثیری از مدیران هم درك مناسبی از پدافندغیرعامل دارند ، باید بپذیریم كه دشمن
مطلق نیست و آسیب پذیری های فراوانی دارد وازطرفی توان ماهم بالاست . این جملات وعبارات
اعتقاد ماست و هر كس به این موارد اعتقاد ندارد ، بهتر است در امر پدافندغیرعامل وارد
نشود . لذا باید باور فرهنگی ایجاد شود تا بتوانیم بر مشكلات فائق شویم . باید فرهنگ
پدافندغیرعامل ازمدرسه تا پایین ترین رده قاعده سازمانی و كارگری و كارمندی بصورت آموزشی
و كارگاههای آموزشی اجراء شود .
آینده نگری با پدافندغیرعامل
از نظر دیگر پدافندغیرعامل مجموعه ای از برنامه ریزیها ،طراحی ها و اقداماتی است كه
باعث كاهش آسیب پذیری در مقابل تهدیدات دشمن می شود . پدافند در معنای لغوی مترادف
با دفاع نیست ، بلكه جزیی از دفاع است ، دفاع بسیار عام و هجمه و حمله را هم در دل
خود دارد ، مانند دفاع مقدس كه آفند ( حمله –هجمه ) و پدافند ( نگهداری ، دفاع و خنثی
كردن هجمه دشمن) می باشد را شامل می شود .
دفاع شامل دو قسم است :
پدافند غیرعامل و پدافند عامل
- پدافند عامل مبتنی بر فعالیت نیروهای مسلح و متكی بر تسلیحات و تجهیزات نظامی است
، چنین پدافندی بر عهده نیروهای نظامی ، اعم از هوایی ، دریایی و زمینی است .
- پدافند غیرعامل به پدافندی گفته می شود كه متكی به تجهیزات و تسلیحات نظامی نیست
، پدافند غیرعامل مجموعه ای از برنامه ریزیها و طراحیها و اقدامات است كه باعث كاهش
آسیب پذیری در مقابل تهدیدات دشمن می شود .
عمده ترین اهداف در پدافد غیرعامل :
- ایمن سازی
- كاهش آسیب پذیری زیر ساخت های مورد نیاز مردم
- استمرار و پایداری در خدمات رسانی است تا بتدریج شرایطی را برای امنیت ایجاد نماید
.
پدافند غیرعامل یكی از موثرترین ، پایدارترین و كم هزینه ترین روش های دفاع در مقابل
تهدیدات ، همواره مورد توجه كشورهای جهان قرارداشته است . با توجه به نقش و اهمیت پدافند
غیرعامل در افزایش توان و اقتدار نظام جمهوری اسلامی ایران و كاهش آسیب پذیری كشور
، لزوم تدوین سیاست های كلان نظام برای نهادینه و قانونمندكردن این امر در قانون گذاری
، فرهنگ سازی ، تنظیم مقررات و سیاست های اجرایی كشور ، بیش از گذشته احساس می شود
.
- از سوی دیگر پدافند غیرعامل به طور قطع موجب اقتدار و بازدارندگی خواهد شد و دشمن
یا دشمنان انقلاب اسلامی برای رسیدن به اهداف خود دچار زحمات زیادی خواهند شد و هزینه
های بسیار بالایی را باید متحمل شوند و در داخل موجب تداوم فعالیت ها ، ارتقای پایداری
ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدات و اقدامات نظامی آنان می شود.
تهدیدات پایدار :
پس از پیروزی انقلاب اسلامی شرایط جدیدی در كشور بوجود آمد و حامی نخست كشور یعنی آمریكا
، در میان كشورهای جهان به دشمن نخست انقلاب تبدیل شد .
با پذیرش قطعنامه 598 جنگ از بعد نظامی وارد عرصه های سیاسی ، فرهنگی ، اقتصادی و اجتماعی
شد .
دستیابی جمهوری اسلامی به دانش صلح آمیز هسته ای و گسترش حوزه نفوذ خود در كشورهای
همسایه و اقبال كشورهای دیگر به سیاست ها و حمایت های جمهوری اسلامی جنجال ها را علیه
ایران گسترش داد و دشمن غربی با تلاش مكارانه خود ، اجماع بین المللی را علیه نظام
ایران شكل داد و این امر نشاندهنده آن است كه ایران با چالش های جدیدی روبروست و این
ویژگی تنها مختص به جمهوری اسلامی است چون بر اصول و مبانی اولیه انقلاب اسلامی خود
ایستاده و بر تداوم و استمرار آن اصرار می ورزد .
- مولفه های مذكور سبب التهاب دائمی شد ضمن آنكه حضور نظامی استكبار جهانی در اطراف
ایران ، خود موید رفتاراستكباری است .
در چنین شرایطی، غفلت ما ، كشور را دچار ضایعات انسانی و منابعی خواهد كرد و باید آمادگی
خود را هم در بخش نظامی برای مقابله با تهدیدات نظامی و هم در بخش پدافند غیرعامل كامل
نماییم .
هر چند آمادگی نیروهای مسلح در اوج خود قرارداشته باشد . اما تهاجم دشمن را نمی توان
با دفاع مسلحانه دفع كرد ، باید همه كشور در دفاع ( همه جانبه ) سهیم باشند .
- پدافند غیرعامل از جمله اقداماتی است كه مورد توجه همه كشورهای جهان است . و در تشنج
زدایی و تعامل و غیررقابتی كردن كشورها در تسلیح ارتش ها بسیار موثر است ، همچنین پدافند
غیرعامل اتهام جنگ افروزی را از بین می برد .
ماهیت اساسی پدافندغیرعامل :
- ابزار دفاعی در پدافند غیرعامل فنی و مهندسی است و همه آحاد مردم ، سازمانها و وزارتخانه
ها در این زمینه نقش خواهند داشت و میتوانند مخاطرات ناشی از جنگ را تعدیل كنند .
از مهم ترین مزیت های پدافند غیرعامل آن است كه در طول زمان ویژگی و خواص آن از دست
نمی رود و زیر ساخت های كشور استحكام بیشتر و آرامش روانی مردم افزایش خواهد یافت .
- پدافند غیرعامل به جهت شیوه تحقق ، مجموعه ای از برنامه ها و اقداماتی است كه بیشتر
ماهیت مهندسی و برنامه ریزی دارد و ماهیت نظامی پدافند غیرعامل ، فقط در شناخت تهدیدات
نظامی ، خلاصه می شود .
- با مطالعه و وضعیت پدافندی كشور خود در مقایسه با كشورهای دیگر می توان پی برد كه
كم توجهی شده است یا خیر؟
كشورهایی مانند سوئیس ، سوئد و ... سمبل و نماد توجه به پدافند غیرعامل محسوب می شوند
و این كشورها درحالیكه هیچگونه تهدیدی ندارند ، اما آینده نگری می كنند ، كشور سوئیس
، كشوری بیطرف در اروپا محسوب می شود ، ولی پدافند غیرعامل و دفاع غیرنظامی قوی در
كشور وجود دارد بطوری كه بعضی از بیمارستانها ، دانشگاهها و فروشگاههای چند منظوره
و... در زیر كوهها ساخته شده است . اكثر برجهای مسكونی بزرگ ، دارای پناهگاه هستند
. این پناهگاهها در برابر حملات شیمیایی ، میكروبی و هسته ای مقاومند و در كاهش آسیب
پذیری بسیار موثر .
- بنابراین می توان گفت كه پدافند غیرعامل برای ملت ایران ضرورتی دو چندان در عصر جدید
پیدا می كند ، چون عصر جدید عصر سلاحهای هوشمند و مخرب است و استفاده از پدافند غیرعامل
رفع و دفاع خردمندانه برای تامین امنیت است .
ملاحظات و تمهیدات مهندسی پدافند غیرعامل ، انتخاب ، ارزیابی و نظارت در اجرای سیستم
های مركزی است. در این امر طراحی پدافند غیرعامل با هدف تهیه و ارائه طرحهای مهندسی
دفاع ، جهت كاهش آسیب پذیری تاسیسات ، سرمایه انسانی و سرمایه گذاری های ملی در مراكز
مختلف صنعتی ، اقتصادی ، فرهنگی ، اجتماعی ، از الزامات می باشد .
- لذا مهندسی پدافند غیرعامل می تواند در كلیه سطوح مدیریتی ة مهندسی و فنی ، آموزش
داده شود و توسعه یابد ، نقش مهندسین مشاور در مهندسی پدافند غیرعامل بسیار راهگشا
و موثر است كه در انتخاب آنان باید با دقت بیشتر عمل نماییم .
